Ode aan emoties

[AFBEELDING: hoofdfoto bij het artikel over emoties]

In onze praktijk ontmoeten we vaak mensen die tijdelijk stagneren in de liefde, op werk of in hun denken over zichzelf. Ze willen allemaal bewuster worden van wie ze zijn achter hun maskers en gewoonten. Die mooie wens heeft meestal een aanleiding die niet zo mooi is.

Somberheid en afgevlakte gevoelens, of juist agressieve zelfkritische buien, lijken dan de regie over te nemen. Het is eng om emoties toe te laten, en een heel natuurlijke eerste reactie is om ervan te vluchten of ertegen te vechten. Voelen maakt kwetsbaar en dat is lastig, want het ontregelt. Beheerst en rationeel zijn is voor velen nog altijd het hoogst haalbare.

Hoog tijd voor een lofzang over emoties. Alle emoties hebben een positieve functie: als je leert ze te herkennen en als gids te gebruiken, versterk je jezelf juist. Emoties kunnen ook heel disfunctioneel gebruikt worden. We bespreken hoe je kunt voorkomen dat emoties jou beheersen in plaats van andersom, en wat je concreet kunt doen om weer in contact te komen met je gevoel, of om weer grip te krijgen op je leven als je te veel wordt overspoeld door emoties.

Emoties zetten beweging in gang

Het woord emotie komt voort uit het Latijnse woord 'emovere' en betekent in beweging zetten. Het is energie in beweging en je voelt het in je lijf bewegen. Deze lichamelijke gewaarwording duurt maar kort en komt en vertrekt als een golf van sensaties.

Het zijn onze gedachten die een verhaal maken van wat gevoeld wordt, waardoor je verstrikt kunt raken in een emotie en de beweging stokt. Emoties zijn een belangrijke motor, een interne beweging, om via gedrag naar buiten beweging te initiëren en zo behoeften te bevredigen. Niet voelen maakt dat je de verbinding verliest met jezelf en jouw behoeften, maar ook met anderen of met de wereld om je heen.

Denken boven voelen

Voelen is in onze maatschappij ondergeschikt gemaakt aan ons denken. Descartes luidde met zijn uitspraak 'Ik denk dus ik besta' de verlichting in en maakte een scherp onderscheid tussen het denken en ons lichaam. Ons verstand werd gezien als de bron van alle kennis, het lichaam als onvrij en voorgeprogrammeerd.

Lessen over emoties krijgen we al op jonge leeftijd impliciet mee, door uitspraken als 'ik tel tot drie en dan moet de boosheid over zijn, anders ga je op de gang', 'gedraag je niet zo onredelijk' of 'wees een grote jongen en droog je tranen'. Jammer, want door de angst voor de doorgeslagen emotie vergaten we hoe emoties ons leven kunnen verrijken, en leerden we ervan weg te willen.

Stop met vechten

Het is een heel natuurlijke beweging van ons instinctieve brein om te willen vechten of vluchten als we onplezierige gevoelens ervaren. Op de korte termijn lijken we vaak even verlost van een naar gevoel als we tv kijken, een smoes bedenken, in werk duiken of gaan shoppen. Op zich gezonde bezigheden worden verslavend als we ze inzetten om emoties te controleren.

Deze controlemechanismen veroorzaken op den duur juist gevoelens van schuld, schaamte, leegte, somberheid of eenzaamheid. Die secundaire gevoelens plak je op de eerste emotie, en dat leidt tot nog intensere schaamte en tot nog meer verwoede pogingen tot controle. Zo raken we verstrikt, niet in het gevoel maar in het gevecht ertegen.

Dwangmatig piekeren of andere vermijdings- of vechttechnieken houden je zo uiteindelijk in de greep. Nogmaals, door emoties te durven ervaren, leer je steeds beter de zuivere emotie te herkennen en te begrijpen wat die je te vertellen heeft.

[VIDEO: 'The Struggle Switch' van Dr. Russ Harris, https://www.youtube.com/watch?v=rCp1l16GCXI]

Dit zijn drie voorbeelden die je misschien herkent uit onze coachpraktijk.

Ik heb geleerd dat kwetsbaarheid zwak is. Ik probeer wel verbinding te zoeken, maar duik als ik schaamte voel toch snel achter een muurtje. Ik maak mezelf wijs dat ik het alleen kan oplossen.

Ik kan me dan eenzaam voelen, ook al ken ik veel mensen. De relaties met vrienden en familie blijven oppervlakkig.

Ik wil op een begrafenis niet breken, zodat ik mijn speech niet kan afmaken. Vroeger moest ik van mijn vader bij de derde tel klaar zijn met huilen. Ik heb daardoor geleerd dat ik mijn tranen moet bedwingen.

Ik was altijd trots op mijn stevigheid, ik ben niet snel uit het veld geslagen. Maar eerlijk gezegd raak ik ook niet snel in vervoering over iets.

Laatst kreeg ik de feedback dat ik niet zichtbaar ben in mijn werk, dat ik meer mag laten zien waar ik voor sta. Ik dacht het op te lossen met vaardigheden in profileren en communiceren.

Tijdens de coaching zag ik dat ik vervreemd was geraakt van mijn eigen gevoel en behoeften. Daardoor verloor ik mijn eigenheid en kon ik moeilijk een visie bepalen en echt gaan staan voor mijn mening. Ik was vooral bezig met de ander.

De functie en disfunctie van emoties

Gevoelens zelf hoef je niet te temperen, het gaat erom dat je bewust bent van jouw reactie erop. We bespreken hier kort de primaire gevoelens. Alle andere gevoelens zijn een mengeling en afgeleid van deze vier basisgevoelens, die al waarneembaar zijn bij een baby.

Boosheid

Boosheid vertelt je over wat je liefhebt en bewaakt jouw grens. We hebben allemaal wel overtuigingen rondom boosheid die het lastig maken om conflicten op een geweldloze manier aan te gaan.

Door boosheid te onderzoeken en in de juiste context, de juiste mate en aan het juiste adres te tonen, laat je aan die ander zien wie je bent. Als de strijd constructief en met een open hart wordt gestreden, wint de relatie aan intimiteit en dus aan stevigheid.

Angst

Bang zijn zet ons ertoe aan gevaar te herkennen, zodat je kunt reageren en jezelf in veiligheid kunt brengen. Het helpt je om bij het oversteken adrenaline aan te maken en op tijd weg te springen als er plots een auto aankomt.

Het wordt irrationele angst als gedachten over wat ooit gebeurde of wat zou kunnen gebeuren de overhand nemen. Een kleine lichamelijke klacht kan dan al angst voor een dodelijke ziekte oproepen. De actie valt weg, de energie gaat verloren, en het gevaar blijft in de ervaring en haalt je uit contact met de werkelijkheid.

Verdriet

Verdriet wil je aanzetten tot het zoeken van troost en steun bij anderen. Een flinke huilbui helpt je oud zeer los te laten. Blijf je hangen in verdriet en isoleer je jezelf in de valse hoop dat iemand je komt zoeken, dan speel je een (on)machtsspel en misbruik je het gevoel.

Blijheid

Blijheid zet aan tot spelen, zoals kinderen dat het beste kunnen. Het roept de levensenergie op en geeft je richting naar je bestemming.

Blijheid wordt misbruikt als ze wordt ingezet in een verborgen machtsstrijd, bijvoorbeeld om een ander te manipuleren door jaloezie op te willen roepen.

Lichamelijke gevoelens

Tot slot rekenen we ook de lichamelijke gevoelens, de sensaties die waarneembaar zijn in het lijf, tot de primaire gevoelens. Ze maken je bewust van wie je bent, door kenbaar te maken wat je ontroert, raakt en wat je mist en verlangt.

Als je de reacties van je lichaam leert waarnemen, boor je een geweldige bron van informatie aan. Door ze te miskennen en de aandacht meer op het denken te richten, verlies je dit kompas dat je intuïtie vergroot, vaak met de nodige gevolgen voor je gezondheid.

Met deze ode aan emoties willen we je inspireren om de verbinding met jezelf en de wereld om je heen te verdiepen. Voelen en ervaren wat gevoelens jou vertellen over jezelf, en daar meer naar handelen, opent de deur naar betekenisvolle relaties met anderen.

We delen in volgende artikelen graag meer over gevoelens als schuld, schaamte en jaloezie. Ook deze gevoelens spelen een belangrijke rol en zijn vaak nog meer gehuld in taboe, waardoor ze onbespreekbaar worden.

We zijn benieuwd naar jouw relatie met de verschillende gevoelens. Reageren kan. Neem contact met ons op als je hier meer over wilt leren.

In dit artikel bieden we je een oefening aan die je helpt te luisteren naar wat je lichaam, en je gevoel, je te vertellen heeft.

Meer lezen over dit onderwerp?

Lees dan dit boek: Luisteren naar je lijf kan je leven veranderen, een praktische gids, van Ann Weiser Cornell.

Focussing is een praktische gids om te leren luisteren naar je lijf en in contact te komen met je gevoel. Het boek begeleidt, ook mensen die nog erg in hun hoofd zitten, met een aantal praktische stappen bij het herstellen van het contact met je eigen lichaam en gevoel.

Een artikel van Esther van der Zweep en Titia Roovers.